همچنین در طراحی و ایجاد تصویر مقصد(Destination Image) هدف‌مندتر کار کرده و فعالیت‌های تبلیغی و ترویجی کارآمدتری را در راستای ارتقای جایگاه مقصد خود، بهتر برنامه‌ریزی نمایند.

شناسایی انگیزه‌های گردشگران، منش و شخصیت آنان و دلایل سفر ایشان، اطلاعات مفید و کاربردی‌ای را در اختیار مدیران مقاصد در زمینه تصمیم‌گیری پیرامون کیفیت و کمیت خدمات خود قرار می‌دهد.

انگیزه، یکی از سنجه‌های دسته‌بندی گردشگران است، که در این مفهوم، پژوهش‌گران مدیریت گردشگری، دیدگاه‌ها و نظریه‌های گوناگونی را مورد نظر خود قرار می‌دهند، که یکی از پرکاربردترین این نظریه‌ها، نظریه انگیزشی هرم مازلو است.

که این نظریه، برای بررسی، الگوسازی و بیان نیازها و تجربه‌های گردشگران و میزبانان مورد استفاده قرار می‌گیرد.

آن‌چه هرم مازلو بیان می‌کند این است که افراد در درازای زندگی خود هم‌واره به دنبال خوش‌بختی یا کام‌یابی هستند، که در مسیر رسیدن به این آرمان، گام‌های گوناگونی از نیازها و خواسته‌ها (انگیزه‌ها) را پشت سر می‌گذارند، به‌گونه‌ای که برای راه یافتن به گام‌های بالاتر (والاتر)، باید بخش بیشینه گام‌های پایین‌تر را دست‌یافته و بگذرانند.

نیازهایی که در پنج دسته بیان می‌شوند:

 

  1. زیستی و جسمی ( خواب، خوراک، آب‌وهوا، خانه و سرپناه و ...)
  2. آرامش و امنیت (پایداری، سامان، قانون و ...)
  3. مهر و دل‌بستگی (خانواده، مهربانی، روابط و ...)
  4. ارج‌مندی (جایگاه، مسئولیت، شهرت و ...)
  5. خودشکوفایی (والایی، تعالی و رشد فردی و ...)

 

ولی دیدگاه مازلو را چگونه بر سفر و گردشگری می‌توان منطبق کرد؟

با توجه به این‌که هرم مازلو از انگیزه و مراتب انگیزشی انسان سخن می‌گوید، می‌توان به وسیله آن شناختی از رفتار و انگیزه گردشگران به دست آورد.

نکاتی که در این هرم باید آن‌ها را در دید داشت به شرح زیر می‌باشند:

  • مراتب پنج‌گانه نیازها از یک‌دیگر جدا نیستند، و در یک گستره پیوسته می‌باشند.
  • نیازهای بنیادین که در مراتب پایین‌تر بیان شده‌اند، دارای شمارگان بیشتری است، و در مراتب بالاتر از شمار کاسته شده و بر کیفیت افزوده می‌شود.(والاتر می‌گردد)
  • نیاز به سفر و گردش امروزه جزئی از نیازهای بنیادین برخی از انسان‌ها گشته است. (از برای رشد فناوری، دست‌رسی، اطلاعات، افزایش سطوح توقع، دگرگونی الگوهای پنداری و ...)
  • زمانی افراد به گردش و سفر می‌پردازند که اغلب نیازهای بنیادین آنان (مراتب پایین‌تر: امنیت و خوراک و سرپناه و ...) پوشش داده شده باشد.
  • رویکردهای گوناگون برخورد با پدیده گردشگری و گردشگر، در بازه هر مرتبه، متفاوت با بازه مراتب دیگر است.
  • مراتب اعلب به هم قابل پیوند هستند.

پیرس (Pearce) و دیگر نظریه‌پردازان عرصه گردشگری برپایه پژوهش‌های خود دریافته‌اند که انگیزه‌های سفر و گردش، در طول زمان و با سفرهای گوناگون، قابل تغییر است. بنابراین آن‌ها این الگوی تغییر انگیزه در طول زمان و سفرهای گوناگون را الگوی نردبان تجربه سفر (Travel Career Ladder) نام‌گذاری نمودند.

بر پایه الگوی نردبان تجربه سفر، که تقریبا ساختار تازه‌ای از هرم مازلو با تأکید بر مسئله گردش و سفر است، به ترتیب شامل مراتب زیر می‌باشند:

  1. آرامش (گاهی با تعریف آسایش)
  2. امنیت
  3. نیاز به پیوند و رابطه
  4. ارج نهادن خویشتن و رشد
  5. خودشکوفایی

 

چرا باید به موضوع گونه‌شناسی گردشگران اهمیت دهیم؟

امروزه، درآمد حاصل از گردشگری، در جایگاه چهارم پس از کشاورزی، صنعت، خدمات شهری قرار گرفته و کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند که در سال 2020، صنعت گردشگری پرسودترین صنعت جهان خواهد شد، به گونه‌ای که از آن به عنوان صنعت پنهان یاد خواهند کرد.

با افزایش اهمیت صنعت گردشگری، دست‌اندرکاران صنعت باید برنامه‌هایی را برای بهبود کیفیت و کمیت، ساخت امکانات و تسهیلات تازه، و تدوین برنامه‌هایی برای رفاه و سرگرمی گردشگران، جهت افزایش ریزش اقتصادی که به افزایش درآمد منجر می‌شود را، دارا باشند.

ایران از این‌رو، که یک کشور باستانی‌ست، با داشتن فرهنگی ژرف و غنی، دارا بودن محوطه‌های تاریخی بسیار و ویژگی‌های اقلیمی بی‌نظیر، ظرفیت‌های بالایی برای حضور در بازار پویای صنعت گردشگری جهان و جذب گردشگران خارجی دارد، که شوربختانه به دلایلی این مهم هنوز صورت نگرفته است.

به هرروی، یکی از اقدامات بنیادینی که برای توسعه و برنامه‌ریزی این صنعت در کشور باید انجام گیرد، شناخت نیازهای گردشگران و انگیزه‌های کسانی است که دوست دارند ایران را به عنوان مقصد خود انتخاب نمایند.

با داشتن این اطلاعات و مفاهیم، برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری در ایران، کارآمدتر و هدفمندتر خواهد بود.

اطلاعات نویسنده
Mehran Sarfallah
درباره نویسنده:
مؤسس و مدیریت دکتر توریسم؛ بنیان‌گذار خدمات مدیریت گردشگری در ایران. او کارشناس بازاریابی و استراتژیست دیجیتال نیز می‌باشد.