انگیزه گردش و سفر را می‌توان شبکه‌ای جهانی و یک‌پارچه از نیروهای زیستی و فرهنگی دانست که به انتخاب‌ها، رفتارها و تجربه‌های سفر، جهت و ارزش می‌دهد( پیرس، موریسون و روتلج، 1998).

جهان‌گردی مانند هر پدیده انسانی دیگر، هم‌واره دست‌خوش تغییر و تحول است.

با پیشرفت تکنولوژی، تغییرات شرایط سیاسی، اقتصادی و اجتماعی، و تغییر شیوه‌های نگرشی و فکری، شیوه زندگی مردم و همچنین توقعات ایشان، الگوهای انگیزشی و رفتاری آن‌ها نیز دچار تغییر می‌شود، به گونه‌ای که با نگاهی بر تاریخچه جهان‌گردی به راحتی می‌توانیم این تغییرات در انگیزه‌ها و الگوهای رفتاری در سفر و گردشگری را مشاهده نماییم.

نظریه‌پردازان دانش گردشگری، محرک‌های سفر را در چهار دسته کلی تقسیم‌بندی می‌نمایند، محرک‌های فیزیکی، محرک‌های فرهنگی، محرک‌های درون‌فردی و محرک‌های مقام و اعتبار.

ولی به‌راستی آیا در جهان کنونی، تنها تکیه بر این چهاردسته و برنامه‌ریزی براساس آن‌ها کافی‌ست؟

پاسخ روشن است، خیر.

 

امروزه با نگاهی گسترده به بازارهای کلان گردشگری، می‌توان دریافت که مردم، خود را بیشتر یک مسافر می‌دانند تا یک گردشگر. آن‌ها بیشتر مایل هستند تا خود را غرق فرهنگ مقصد نمایند و به درکی مشخص از محیط انسانی و فیزیکی مقصد خود دست یابند و به نوعی سعادت یا خوشنودی در تجربه حاصل از سفر خویش نائل شوند.

امروزه آن‌ها به دنبال دست یافتن به احساساتی منحصر به فرد و تجاربی ویژه در سفرهای خویش هستند، حتا درمعمولی‌ترین و ساده‌ترین بسته‌های سفر.

در واقع، گردشگر یا مسافر، در حال حاضر، بر آن است تا معنا و ارزشی به زندگی خویش بیافزاید و خود را از راه سفر بهتر و عمیق‌تر بشناسد، صرف نظر از نوع سفری که اقدام به انجام آن نموده‌است.

فراموش نشود که انگیزه‌هایی چون خودسازی، به دست آوردن فرصت‌هایی برای بهبود روابط خانوادگی و اجتماعی، فرار، اکتشاف و بازیابی عواطف، به طور روزافزون در حال افزایش است.

 

اهمیت شناسایی و تحلیل انگیزه‌ها و محرک‌های سفر

پژوهش‌گران با مطالعات پیرامون انگیزه‌ها و محرک‌های سفر، تلاش می‌کنند تا تعریفی دقیق و روشن از رفتار مصرف‌کننده ارائه نمایند، و نتایج حاصل از این بررسی‌ها روشن ساخته است که همواره محرک‌های خودآگاه و ناخودآگاهی بر رفتار مصرف‌کنندگان تأثیر می‌گذارند.

دست‌اندرکاران بازاریابی گردشگری نیز، در تلاش‌اند تا با تبلیغ خدماتی که پاسخ‌گوی نیازها و انگیزه‌های مصرف‌کنندگان است، فروش بسته‌های خدماتی خود را افزایش دهند.

هرکس برای سفر، انگیزه خود را دارد، و گاهی انگیزه‌ها برای یک سفر یا یک مقصد مشخص، می‌تواند متفاوت باشد.

زمانی که انگیزه‌ای در افراد برای انجام نوعی خاص از سفر وجود داشته باشد، بستری مناسب جهت تدوین محصولات و خدماتی که پاسخ‌گوی نیاز و انگیزه آن‌ها باشد فراهم می‌آید و در واقع محرک‌های سفر ساخته و یا در صورت موجود بودن، تقویت می‌شوند.

محرک‌های سفر، ارتباطی نا گسستنی با تصویر مقصد و فرآیند انتخاب آن دارند به گونه‌ای که مانزفیلد می‌گوید:

«محرک‌های سفر، سازوکارهایی هستند که فرآیند‌های تصمیم‌گیری سفر را به پیش می‌رانند.»

براین اساس شناسایی و تحلیل انگیزه‌ها و محرک‌های سفر را می‌توان از کلیدی‌ترین ابزارها جهت جذب گردشگران جدید و ارتقای کیفیت خدمات اراده شونده به گردشگران فعلی برشمرد.

 

چه باید کرد؟

در کشور ما، یکی از بنیادی‌ترین و مهم‌ترین اقداماتی که نیاز است صورت گیرد، پرداختن به مسئله انگیزه‌ها و محرک‌های سفر جهت برنامه‌ریزی جذب گردشگران خارجی به کشور است، چراکه با توجه به تغییر شیوه نگرش و الگوهای فکری گردشگران و انتظاراتی که آنان از بعد معنوی و روحانی سفر بیشتر از پیش، پیدا کرده‌اند، و همچنین وجود فرهنگ و تمدنی منحصر به فرد، روحانی، رمزآلود و پر از شگفتی، در نگاه گردشگران خارجی و به خصوص گردشگران غربی، فرصتی مناسب جهت پرداختن به این مقوله پدید آمده است.

از سوی دیگر پرداختن و تحلیل انگیزه‌ها و محرک‌ها می‌تواند روشن کننده مسیر توسعه بخش‌های مختلف گردشگری کشور باشد و باعث ایجاد انسجام و رویکردی یک‌پارچه‌تر در این خصوص گردد و کاکردهای شفافی را برای امر بازاریابی و تبلیغات در عرصه بین‌المللی تعریف نماید.

لذا پیشنهاد می‌گردد تا سازمان‌ میراث‌فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و ادارات استانی آن در استان‌های مختلف کشور با توجه به ویژگی‌های گردشگری، اقتصادی و فرهنگی مناطق خود، اقدام به انجام مطالعاتی کاربردی در این زمینه فرمایند.

مطالعات تحلیلی محرک‌ها و انگیزه‌های سفر، مطالعاتی هستند که ارتباطی نزدیک با برنامه‌ریزی‌های استراتژیک بازاریابی و برندسازی مناطق گردشگری دارند، که تمامی این خدمات در پایگاه خدمات تخصصی گردشگری ایران، دکتر توریسم، قابل ارائه می‌باشد.

اطلاعات نویسنده
Mehran Sarfallah
درباره نویسنده:
مؤسس و مدیریت دکتر توریسم؛ بنیان‌گذار خدمات مدیریت گردشگری در ایران. او کارشناس بازاریابی و استراتژیست دیجیتال نیز می‌باشد.